ગુજરાત ‘સ્પેસટેક પોલિસી’ જાહેર કરનારું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું, અવકાશ ક્ષેત્રે ઉદ્યોગોને હવે મળશે નવી ઉડાન

<p><strong>Gujarat spacetech policy:</strong> ગુજરાત સરકારે આજે સ્પેસ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રને એક નવી દિશા આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલના નેતૃત્વમાં ગુજરાત સ્પેસટેક પોલિસી ૨૦૨૫-૨૦૩૦ જાહેર કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ ગુજરાત દેશનું પ્રથમ એવું રાજ્ય બન્યું છે જેણે સ્પેસ ટેક્નોલોજી માટે પોતાની વિશેષ નીતિ જાહેર કરી છે. તાજેતરમાં જ ગુજરાત દેશનું સેમિકન્ડક્ટર હબ બન્યું છે અને હવે આ નવી નીતિથી રાજ્ય અવકાશ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં પણ નવી સિદ્ધિઓ હાંસલ કરવા માટે સજ્જ છે.</p> <p>આ પોલિસીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાજ્યમાં સ્થાનિક અવકાશ ટેક્નોલોજી ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ માટે ગુજરાત સરકાર INSPACe, ઇસરો અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ સ્પેસ સાથે ભાગીદારી કરશે. વર્તમાન સમયમાં સંરક્ષણ, નેવિગેશન, આરોગ્ય સેવા, ઈન્ટરનેટ, ડેટા ટ્રાન્સફર, હવામાનની આગાહી અને કુદરતી આપત્તિઓના વ્યવસ્થાપન જેવી અનેક મહત્વપૂર્ણ સેવાઓમાં સ્પેસ ટેક્નોલોજી એક અનિવાર્ય ભાગ બની ગઈ છે.</p> <p>ચંદ્રયાન, મંગળયાન અને SpaDeX જેવા ભારતના સફળ મિશનોએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશની ખ્યાતિ વધારી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ વર્ષ ૨૦૨૦માં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી માટે અવકાશ ક્ષેત્રને ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું. ખાનગી કંપનીઓ માટે એક જ જગ્યાએ તમામ મંજૂરીઓ મળી રહે તે માટે ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઇઝેશન સેન્ટર (IN-SPACe)ની રચના કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ ભારત સરકારે આ દિશામાં વધુ વેગ આપવા માટે ઇન્ડિયન સ્પેસ પોલિસી ૨૦૨૩ અને FDIના નિયમોમાં જરૂરી સુધારા પણ જાહેર કર્યા હતા.</p> <p>ગુજરાતની આ નવી સ્પેસટેક નીતિ સેટેલાઇટ પેલોડ્સ અને તેના ભાગોના ઉત્પાદનથી લઈને કોમ્યુનિકેશન અને પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ, ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનો, સેટેલાઇટ નિયંત્રણ કેન્દ્રો અને અવકાશ આધારિત એપ્લિકેશન ડિઝાઇન સહિત અવકાશ ક્ષેત્રની તમામ પ્રવૃત્તિઓ માટે નાણાંકીય અને બિન-નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડશે.</p> <p>આ વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રમાં કૌશલ્ય વિકાસ, સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગુજરાત સરકાર અવકાશ ટેક્નોલોજીમાં એક સેન્ટર ફોર એક્સલન્સની સ્થાપના કરવાની પણ યોજના ધરાવે છે.</p> <p><strong>ગુજરાત સ્પેસટેક પોલિસીના મુખ્ય અંશો:</strong></p> <p>૧. <strong>સ્પેસટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ:</strong> ગુજરાત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નીતિ (૨૦૨૨-૨૦૨૮) હેઠળ મળતી સહાય ઉપરાંત, લોન્ચ ખર્ચ અને પેટન્ટ ફાઇલિંગ માટે વધારાની નાણાંકીય સહાય આપવામાં આવશે.</p> <p>૨. <strong>ગ્રાઉન્ડ સેગમેન્ટ</strong><strong>, </strong><strong>સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ અને ડિઝાઇન:</strong> આ ક્ષેત્રોમાં કાર્યરત ઉદ્યોગો ગુજરાત IT/ITeS નીતિ (૨૦૨૨-૨૭) હેઠળ પ્રોત્સાહનો માટે પાત્ર ગણાશે.</p> <p>૩. <strong>સ્પેસટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ:</strong> ગુજરાત IT/ITeS નીતિ (૨૦૨૨-૨૭) હેઠળના ICT અને ડીપ ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ પ્રોગ્રામ દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સને વિશેષ સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે.</p> <p>આ પહેલ ગુજરાતમાં અવકાશ ક્ષેત્રે રોકાણ કરવા ઇચ્છુક રોકાણકારો અને ઉદ્યોગસાહસિકોને નિર્માણ અને સંચાલન માટે સક્ષમ બનાવશે. ગુજરાત સરકાર એક અત્યાધુનિક સ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ પાર્કની સ્થાપના માટે INSPACe અને અવકાશ વિભાગ (ભારત સરકાર) સાથે મળીને કામ કરશે. આ પાર્કમાં સામાન્ય તકનીકી સુવિધાઓ સહિત તમામ જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હશે, જે અવકાશ ક્ષેત્રના ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મજબૂત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડશે.</p> <p>આ નીતિ ગુજરાતના સ્પેસટેક ઉદ્યોગો માટે સરકારની મક્કમ પ્રતિબદ્ધતા અને મજબૂત સમર્થન દર્શાવે છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સેમિકન્ડક્ટર્સ, IT/ITeS અને GCC માટે પહેલેથી જ અમલમાં રહેલી કેન્દ્રિત નીતિઓની સાથે આ સ્પેસટેક નીતિનો ઉદ્દેશ્ય ગુજરાતને હાઇ-ટેક ઉત્પાદનનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવાનો અને 'આત્મનિર્ભર ભારત'ના વિઝનને સાકાર કરવાની દિશામાં વધુ એક મજબૂત પગલું ભરવાનો છે.</p>